Jana Kazimierza trudno zaliczyć do gron wybitnych władców. Nie dziw, że współcześni mu złośliwi odczytywali jego królewski inicjał Ioannes Casimirus Rex (ICR) jako Initium Calamitatis Regni, czyli Początek Klęski Królestwa. To określenie nie powinno jednak dotyczyć tylko panowania ostatniego z Wazów, ale mogłoby się odnosić do całego wieku XVII wieku, który był wypełniony klęskami i katastrofami politycznymi i gospodarczymi, z których największą dla Polski był tytułowy „potop”, czyli najazd Szwedów w latach 1655-1660.

Tytuł książki Antoniego Mączaka może być trochę mylący. Sugerowałby, że poświęcona jest tylko okresowi najazdu szwedzkiego. Podtytuł jednak rozwiewa wszelkie wątpliwości – Dzieje Polski i jej sąsiadów w stuleciu wojen i szlacheckiej wolności. Wśród sąsiadów znajdziemy nie tylko tych najbliższych, którzy w XVIII stuleciu doprowadzą do rozbioru Polski, czy Szwecję, ale również państwa odległe jak Francja, Niderlandy czy Hiszpania. Tym samym autorowi na ponad dwustu stronach udało się stworzyć wspaniałą panoramę XVII-wiecznej Europy, która oczywiście absolutnie nie wyczerpuje wszystkich problemów i zagadnień, ale z pewnością wiele z nich przynajmniej sygnalizuje.

W wieku XVII Polska odnosi jeszcze sukcesy na miarę międzynarodową. Kilka wspaniałych zwycięstw sprawią, że znów przez moment będziemy na ustach całej Europy – Kircholm, Wiedeń, Parkany. Ale Polska w tym wieku to państwo pogrążające się w chaosie i anarchii. W 1652 roku poseł Siciński zrywa po raz pierwszy Sejm, po nim zrywane są kolejne. Pochodzący z wyboru król ma coraz mniejszy wpływ, na to, co dzieje się w państwie. Polskim bałaganem starszy się w nielicznych sejmach europejskich. Porządki absolutystyczne stawia przeciw polskiej anarchii. Liczne wojny z Rosją, Turcją, a przede wszystkim tytułowy potop pogrążają Polskę w ruinie gospodarczej.

Skupiając się na dziejach państw, Mączak nie traci z oczu najważniejszych postaci tamtych czasów – władców, dowódców zarówno polskich jak i europejskich, czołowych magnatów polskich. Tych, którzy mieli wpływ na wydarzenia tamtego okresu. Tym samym otrzymujemy barwną i żywą monografię uzupełnioną olbrzymią ilością ilustracji broni, rezydencji, portretów czy przedstawień życia codziennego czołowych autorów XVII wieku począwszy od Norblina poprzez Callota i Dahlberga.

Tytuł: W czasach "potopu"
Autor: Antoni Mączak
Wydawnictwo: Dolnośląskie
Data wydania: 2005
Liczba stron: 284
ISBN: 83-7384-239-X