Komentarz: Listy protekcyjne królów polskich kierowane do rozmaitych władców, władz miejskich czy kościelnych w sprawach swoich poddanych nie należały do rzadkości. Do dnia dzisiejszego zachowały się ich liczne przykłady. Często dotyczyły one osób zamieszkujących w granicach Korony bądź Litwy, ale mających swe korzenie poza granicami Rzeczypospolitej. Co niejednokrotnie niosło ze sobą kłopoty w kwestiach dotyczących przejęcia majątku po swoich zagranicznych krewnych, kiedy to pomoc kogoś ważnego i wpływowego była nieodzowna. Z pewnością osobą taką był monarcha, który proszony o wstawiennictwo podejmował interwencję.

Tego właśnie typu protekcją jest list Stefana Batorego (1576–1586) kierowany do Henryka III (1542–1580), księcia oleśnicko-ziębickiego. Wielonarodowa wówczas Rzeczypospolita na styku Wielkopolski ze Śląskiem była przez mieszane małżeństwa często ojczyzną osób pochodzenia śląskiego. Czego przykładem są wymienieni w dokumencie bracia Marcin i Wojciech z Kalisza. Wystąpienie króla Stefana Batorego w ich sprawie było z jednej strony dowodem łaski i pracowitości monarchy dbającego o swój wizerunek; według opinii współczesnego mu kanonika wiślickiego, księdza Tomasza Płazy: "król nigdy nie próżnuje, albo czyta, albo pisze, albo listy przegląda (...)". Z drugiej zaś strony był to efekt dobrych stosunków króla z książętami śląskimi. Śląsk, co prawda był już od dawna poza granicami Polski, ale nie należał do krajów Rzeszy silnie zintegrowanych z posiadłościami Habsburgów. Tu rola rodzimych sił politycznych była wciąż duża. Natomiast Stefan Batory zaliczał się do władców Rzeczypospolitej żywo interesujących się losami Śląska i innymi terytoriami, które różnymi drogami znalazły się w posiadaniu Habsburgów. Stąd też korzystne było załatwianie tu rozmaitych interesów oraz utrzymywanie dobrych stosunków z tutejszym establishmentem politycznym. (Mieczysława Chmielewska)

Co warto przeczytać?

• Besala J., Stefan Batory, Warszawa 1992, s. 387–388, 432–433;
• Czapliński M., Kaszuba E., Wąs G., Żerelik R., Historia Śląska, Wrocław 2002, s. 122–124;
• Polska na przestrzeni wieków, pod red. J. Tazbira, Warszawa 1995, s. 201–208.

Publikacja źródła:

• Katalog dokumentów, listów oraz pieczęci królów i królowych polskich przechowywanych w Archiwum Państwowym we Wrocławiu, oprac. M. Chmielewska, Wrocław 1991, s. 18, nr 81.

Opis zewnętrzny: Oryginał, jęz. łaciński, 1 podwójna karta papierowa o wymiarach 205x320 mm, mniejsza pieczęć koronna, podpis króla, dopiski odręczne na odwrocie, ss. 2.

Miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Księstwo oleśnickie, sygn. 806, s. 16–17.